PLACEBO EFFECT BEWIJS OF ONTKRACHTING VAN WERKING?
Onlangs zag ik een video over uitkomsten van een kritisch onderzoek naar de werking van acupunctuur en andere alternatieve behandelingen. De conclusie was: er is geen overtuigend bewijs voor de effectiviteit van de alternatieve behandelingen.
DIE ENE DIE HET DOET
De onderzoekers hadden verschillende variabelen getest:
- een ervaren therapeut versus een onervaren therapeut
- prikken op de “juiste” punten versus willekeurige punten
- echte naalden versus nepnaalden
Geen van deze factoren maakte een significant verschil in uitkomst. Maar er was één factor die het verschil wel maakte.
De enige variabele die wél een duidelijk verschil maakte, was de houding van de behandelaar: een empathische behandelaar versus een meer klinische, afstandelijke behandelaar. Patiënten die behandeld werden door een empathische therapeut rapporteerden duidelijk betere resultaten. Dat werd door de wetenschappers gezien als argument tégen de werking van de behandeling. Het zou aantonen dat het hier “slechts” om een placebo-effect gaat.
Maar wat als dit niet het ontkrachten van de werking is maar juist het bewijs ervan?
WAAR VINDT DE WERKING PLAATS?
Behandelingen zoals shiatsu en acupunctuur bewegen zich in het gebied waar lichaam en geest elkaar ontmoeten, daar waar emoties zich tonen in het lichaam, en lichamelijke klachten verbonden zijn met innerlijke processen. In dat veld is één factor het allerbelangrijkste: vertrouwen.
Zonder een gevoel van veiligheid, vertrouwen, ontspanning en overgave blijft het systeem gesloten. En juist in de staat van openheid kan er iets gaan bewegen dat tot herstel kan leiden.
Een empathische behandelaar draagt direct bij aan die voorwaarden:
- het zenuwstelsel kan ontspannen
- de cliënt voelt zich gezien en veilig
- er ontstaat ruimte voor overgave
En daarmee ontstaat er ruimte om te ontvangen wat er gegeven wordt.
Dit gebeurt zelfs wanneer iemand niet bewust “gelooft” in de behandeling. En wanneer iemand er wél in gelooft, wordt die openheid vaak nog sneller bereikt.
HET PLACEBO EFFECT ANDERS BEKEKEN
In de wetenschap wordt het placebo-effect vaak gezien als een verstorende factor: iets wat je uit de resultaten moet filteren om de “echte” werking te kunnen meten.
Maar wat als dat precies is waar het om draait?
Wat we placebo noemen, bestaat uit reële, meetbare processen:
- ontspanning van het zenuwstelsel
- vermindering van stress
- verandering in pijnbeleving
- activatie van zelfherstellende vermogens
Het is geen nep-effect. Het is een menselijk effect. En misschien is het juist dát wat alternatieve behandelvormen aanspreken en versterken.
En dan maakt het in mijn beleving nog altijd absoluut uit wat de therapeut precies doet en hoe ervaren of kundig zij is. Het lichaam van de ander registreert degelijk ook zelfvertrouwen, ervaring en trefzekerheid, maar de empatische, vertrouwenwekkende houding van de behandelaar blijkt een voorwaarde om überhaupt open te kunnen staan voor de behandeling.
GELDT DIT ALLEEN VOOR DE ALTERNATIEVE BEHANDELINGEN?
Een interessante vraag is of dit mechanisme uniek is voor alternatieve behandelingen.
Onderzoek binnen de reguliere geneeskunde laat zien dat ook daar de relatie tussen arts en patiënt invloed heeft op de uitkomst. Vertrouwen, aandacht en communicatie, of het gebrek eraan, spelen overal een rol.
Het verschil lijkt eerder te zijn dat:
- reguliere geneeskunde dit effect probeert te minimaliseren in onderzoek
- alternatieve benaderingen het — bewust of onbewust — juist centraal stellen
WAT WERKT WERKT
Wie zelf een behandeling heeft ervaren waarin diepe ontspanning en overgave mogelijk waren, weet dat er iets gebeurt dat verder gaat dan alleen suggestie. Er is een tastbaar resultaat, het “werkt” voelbaar en waarneembaar.
Maar stel dat een deel van de werking inderdaad samenhangt met verwachting, vertrouwen en de houding van de behandelaar.
Is dat dan een probleem?
Of is dat juist een aanwijzing dat we iets wezenlijks aanraken in hoe mensen herstellen?
Misschien is de vraag niet of iets “slechts placebo” is.
Misschien is de relevantere vraag:
Wat helpt een mens om te herstellen en hoe kunnen we dat zo goed mogelijk ondersteunen?
NIET IETS OM IN TE GELOVEN, MAAR OM IN TE RUSTEN
In mijn werk merk ik iets heel concreets: een behandeling heeft merkbaar meer effect wanneer ik weet wat ik doe en waarom.
Dat is geen vaag idee, dat is direct voelbaar, voor mij én voor degene die op de mat ligt.
Maar hoe dat precies werkt, daar ben ik eerlijk in: dat weet ik niet zeker.
Misschien komt het doordat ik, wanneer ik weet wat ik doe, helderder werk. Meer aanwezig ben. Overtuigender in mijn aanraking. Dat mijn handelen een bedding heeft waar ik zelf in kan rusten.
En dat het lichaam van de ander dát registreert.
Dat die helderheid en dat zelfvertrouwen het makkelijker maken om te ontspannen, om los te laten, om zich over te geven aan de behandeling.
In die zin is de kennis die we opdoen misschien niet iets om in te geloven, maar iets om op te rusten als behandelaar. En juist dat geeft de behandeling zeggingskracht en effect.
WAT JE DOET MAAKT WEL UIT
Tegelijkertijd heb ik ook de ervaring dat het wél uitmaakt wat je doet. Dat het juiste punt raken of een handeling precies goed uitvoeren verschil maakt.
Maar of dat verschil komt door een specifiek mechanisme (zoals werking van de juiste punten) of doordat mijn overtuiging en focus daardoor sterker worden, daar zou ik mijn hand niet voor in het vuur steken.
Misschien is het “slechts” ontspanning van het zenuwstelsel.
Misschien is het het aanspreken van het zelf herstellende vermogen.
Misschien is het inderdaad puur wat wij placebo noemen.
Of misschien speelt er meer.
Wat ik wél met zekerheid kan zeggen, is dit:
Mijn focus maakt verschil.
Mijn helderheid maakt verschil.
Mijn weten of niet weten maakt verschil.
En dat verschil is voelbaar, concreet en herhaalbaar.
TOT SLOT
Ik geloof zeker dat wetenschappelijk onderzoek een belangrijke functie heeft in ons begrip van de wereld. Het helpt ons ordenen, toetsen en verdiepen. Tegelijkertijd denk ik dat alternatieve benaderingen zich niet altijd op diezelfde manier laten onderzoeken. Daarin speelt het subjectieve een te grote rol.
Wetenschap is in de kern gericht op het objectieve, op wat meetbaar en herhaalbaar is. Maar een groot deel van het leven laat zich nu eenmaal niet vangen in zulke kaders. Denk alleen al aan gedachten, herinneringen en ideeën. Aan lichaamsgevoelens, emoties en intuïtie. Aan de dynamiek tussen mensen. Of aan de cyclus van leven en dood. Dat betekent niet dat het minder waar is, alleen dat het zich niet altijd laat meten.
JAANA
Ps. Om meer te weten over waar wij als shiatsu behandelaars “in kunnen rusten”: lees mijn boek de Zeven Geheimen van Shiatsu. Meer weten erover? Ga naar https://handsontao.nl/boek-handsontaoshiatsu/
