Afgelopen donderdag gaf ik op het International Karate Congress een workshop over shiatsu als TAO-oefening. Hieronder staat de introductie die ik gaf, gevolgd door de eerste drie oefeningen waarmee we het shiatsugevoel verkenden voordat we met het leren van een shiatsubehandelineg zittend op een gewone stoel begonnen.

AANWEZIGHEID

In het taoïsme wordt vaak gezegd: “Leef een simpel leven en doe je oefeningen.”

Het doel van alle TAO-oefeningen is het ontwikkelen van aanwezigheid. Aanwezig zijn in je lichaam, zodat je de stroom van het leven kunt volgen. Zodat je je kunt laten dragen door het leven.

Shiatsu is zo’n TAO-oefening. Ook Tai Chi, Qi Gong, Aikido, Karate en meditatie zijn oefeningen in aanwezigheid. Manieren om te leren de stroom van het leven te volgen, net zo natuurlijk als een boom, een dier of een wolk dat doet.

JE OEFENT VOOR HET DAGELIJKSE LEVEN

Het doel van het oefenen is dat die aanwezigheid in je lichaam ook de basis wordt van je dagelijkse leven. Als je regelmatig shiatsu, meditatie, Qi Gong of een andere TAO-oefening beoefent, wordt het steeds gemakkelijker om gedurende de dag naar die staat van aanwezigheid terug te keren.

Bij zittende meditatie oefen je aanwezig zijn terwijl je niets doet.

Bij bewegende meditatie, of bijvoorbeeld bij Qi Gong en Tai Chi, oefen je aanwezig zijn terwijl je alleen bezig bent.

Bij partneroefeningen oefen je aanwezig zijn in het samenwerken of gewoon in het samen zijn.

Bij vechtsporten zoals Aikido of Karate oefen je aanwezig zijn in je kracht.

Shiatsu is ook een oefening. Een oefening in aanwezig zijn terwijl je voor een ander zorgt. Volledig aanwezig zijn in zowel het geven als het ontvangen.

Uiteindelijk kan je hele leven een TAO-oefening worden. Alles kan onderdeel van je oefening zijn: jezelf afdrogen na het douchen, je tandenpoetsen, koken, de hond uitlaten. Elke dagelijkse bezigheid kan een TAO-oefening worden door je aandacht steeds opnieuw terug te brengen naar de levende aanwezigheid van je lichaam, terwijl je bezig bent.

HET HELE LIJF

Wanneer we shiatsu geven en bijvoorbeeld met twee handen druk geven langs de wervelkolom, is onze aandacht niet beperkt tot wat onze handen doen. Het gaat nooit alleen om de techniek. Het gaat altijd om aanwezigheid.

De shiatsutechnieken zijn zo ontworpen dat ze ons ondersteunen om vanuit aanwezigheid te werken, volledig aanwezig in ons hele lichaam. Het hele lichaam doet mee, welke techniek we ook gebruiken.

Hetzelfde geldt voor degene die de behandeling ontvangt. Wanneer we de rug behandelen, gaat het niet alleen om de rug. Wanneer iemand pijn heeft in een arm, gaat het niet alleen om die arm. We betrekken altijd het hele lichaam bij de behandeling. Onze intentie is om ook in het gehele lichaam van de ontvanger aanwezigheid uit te nodigen.

DRIE BEELDEN DIE HELPEN

Hier volgen drie beelden die ons helpen om aanwezigheid te ervaren tijdens het beoefenen van shiatsu.

1. De driehoek

In shiatsu zien we aandacht als Qi, de levensenergie: “Waar de aandacht naar toe gaat, daar stroomt de Qi naar toe.”

Eén van de dingen die je in shiatsu leert, is je bewust worden van je Qi en ermee leren spelen. Terwijl je oefent om aanwezig te zijn in je hele lichaam, kun je meer aandacht naar bepaalde plaatsen brengen en de Qi door je lichaam laten bewegen. Aanwezigheid is niet statisch; zij leeft, beweegt en stroomt.

We verdelen het lichaam in drie gebieden: Hart, Hoofd en Hara.

• Hart is het gebied van de borstkas en de armen.
• Hoofd is het hoofd en de nek.
• Hara is de onderbuik, onderrug, het bekken en de benen.

Het Hart staat voor voelen en verbinden.

Het Hoofd staat voor denken en begrijpen.

De Hara staat voor gewaar zijn en aanwezigheid.

De Hara is het fundament van shiatsu. Gewaar zijn en aanwezigheid vormen de basis. We willen dat het grootste deel van onze aandacht aanwezig is in de onderbuik, onderrug, het bekken en de benen. We willen ons zwaartepunt laag hebben. We willen bewegen vanuit de Hara.

Maar we willen het Hart en het Hoofd niet vergeten. Ook die zijn belangrijk en noodzakelijk. De Hara is echter de basis.

Onze aandacht vormt een driehoek. De basis van die driehoek ligt laag, bij het bekken, en de top bevindt zich in het hoofd. Het Hart ontvangt de aandacht daartussenin.

Tijdens het geven van shiatsu keren we steeds weer terug naar dit beeld. Steeds opnieuw keren we terug naar die driehoek van aandacht, met de zwaartepunt laag in de Hara, terwijl we aanwezig blijven in ons hele lichaam.

2. Het neutrale veld

Naast aanwezig zijn in ons hele lichaam en de aandacht verdelen in vorm van een driehoek, ontstaat het bijzondere gevoel van shiatsu misschien wel vooral door een heel specifieke manier van focussen van onze aandacht. We focussen ons namelijk op het neutrale veld tussen Yin en Yang.

De verbindende kracht tussen Yin en Yang is Qi. Shiatsu is werken met Qi. Daarom richten we onze aandacht op het veld tussen Yin en Yang. Want we richten ons op de Qi.

Dat klinkt misschien mystiek, maar het is eigenlijk een heel gewone, alledaagse ervaring. Het betekent bijvoorbeeld dat we onze aandacht niet richten op de druk die we geven, en ook niet op de tegendruk die we uit het lichaam van de ander terug ontvangen. We richten onze aandacht op het veld ertussen: op het veld tussen geven en ontvangen. Of we richten ons niet op stevigheid of zachtheid, maar op het veld ertussen. En zo verder. Steeds opnieuw richten we ons op het veld tussen de twee polen: Yin en Yang.

Dat neutrale veld is het veld van de Hara. De Hara is neutraal; zij is niet persoonlijk. Er zit geen oordeel in. Als je de woorden voelen (Hart) en gewaar zijn (Hara) met elkaar vergelijkt, voel je gemakkelijk dat voelen persoonlijk is, terwijl gewaar zijn neutraal is.

We willen het persoonlijke gevoel en het menselijke contact niet verliezen, maar we willen dat de neutrale aanwezigheid van de Hara onze basis vormt.

3. Gemak en zwaartekracht

Het derde dat shiatsu tot shiatsu maakt, is gemak.

We zijn altijd op zoek naar gemak. We werken niet hard; we laten het gebeuren. Wu Wei: doen door niet te doen.

Alle shiatsutechnieken zijn zo ontworpen dat het mogelijk wordt om ontspannen en zonder inspanning te werken. We laten de zwaartekracht het werk doen. We ontspannen in het Zijn. We laten de behandeling gebeuren.

Daarvoor heb je je technieken nodig. Shiatsu gaat niet over technieken; shiatsu gaat over aanwezigheid. Maar om vanuit aanwezigheid te kunnen werken, moet je de technieken goed beheersen.

Het begint met goed voor jezelf zorgen. Niets forceren. Jezelf gewaar zijn. We zeggen dat tachtig procent van je aandacht bij je eigen lichaam en geest is: je gemak, je gestrekte houding, je openheid, je beweging, je aandacht, je ontspanning én de manier waarop je de techniek uitvoert. Al deze aspecten ondersteunen de kwaliteit van de behandeling.

Op deze manier wordt shiatsu een oefening voor jezelf, net als alle andere TAO-oefeningen.

HET PAD

Shiatsu kan ook jouw oefening worden. Als je dat pad volgt, kan het een levensveranderende ervaring worden.

Leren aanwezig zijn in je eigen lichaam en geest.
Leren ontspannen in wat er is.
Leren met de stroom mee te gaan zonder het contact te verliezen met de werkelijkheid van dit moment en met de uitwerking daarvan op jezelf en op de ander.
Begrijpen, verbinden en je gewaar zijn, met aanwezigheid in je lichaam als basis.

Dat is waar het leren van shiatsu over gaat.

JAANA

Ps. In onze Shiatsu Stoelmassage Opleiding leer je niet alleen wat je doet als je shiatsu geeft, maar oefen je vooral het ‘hoe’ je het doet: vanuit aanwezigheid in je lijf. Dat werkt door naar het dagelijkse leven. Het volgen van een shiatsu opleiding is dan ook een ‘Levensveranderend Pad’. We starten weer in september:  https://handsontao.nl/opleiding-stoelmassage/